Illegale pers in Heemstede tijdens de WOII

Een illegale drukwerk in werking (NIOD)

In Nederland herdenken we op 4 mei onze oorlogsslachtoffers; op 5 mei vieren we de vrijheid. En 3 mei is de dag van de persvrijheid. In 1993 hebben de Verenigde Naties 3 mei tot Internationale Dag van de Persvrijheid uitgeroepen, met als doel de beginselen van de persvrijheid meer onder de aandacht te brengen en deze wereldwijd te bevorderen. Het idee voor deze Internationale Dag van de Persvrijheid is afkomstig van de Algemene Conferentie van de UNESCO van 1991, waar erkend werd dat een vrije, pluriforme en onafhankelijke pers een essentieel onderdeel is van elke democratische samenleving.

Wat is er bekend over de  verspreiding van illegaal nieuws in Heemstede tijdens de Tweede Wereldoorlog?

Illegale pers in Heemstede 1940-1945

Gedurende de Tweede Wereldoorlog verschenen in ons land ruim 1200 ondergrondse bladen, van welke Het Parool, Trouw, Vrij Nederland en De Waarheid het meest bekend zijn. In Heemstede zijn in totaal 12 verschillende bladen gemaakt.

Enkele bekende uitgaven waren: Katinpers [afkorting van Katholieke Informatiedienst) door F. Armand Nieveen van Dijkum; “Luctor et Emergo” van de gebroeders F. en F.J. Wijkhuizen en vooral de Patriot, met als medewerker de in het concentratiekamp Neuengamme omgekomen verzetsman N.K.J. van Waas, alsmede in de redactie journalist Ben Korsten, die in de na-oorlogse katholieke politiek als “eerste spindokter” een rol speelde en in Heemstede is begraven (Korsten stond ook model in de film: “De Mannetjesmaker”).

De verspreiding vond plaats via o.a. A.A.M. van der Heijden en C.A.W. Warmerdam. Voorts verscheen in Heemstede-Aerdenhout o.a. “The Times”, een plaatselijke nieuwsuitgave van Vrij Nederland, welke werd geredigeerd door H.M. Mos, A. Moorman en K. de Vries (een ondergedoken Joodse zakenman uit Amsterdam). Bedoeling van “De Patriot” was de verzetsgeest aan te wakkeren bij hen die niet naar de Geallieerde zenders durfden te luisteren. Na de verplichte inlevering van radiotoestellen werd de vraag naar exemplaren steeds groter en bereikte zelfs een oplage van 6.200 stuks. Weinig materiaal is bewaard gebleven. Het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie beschikt over een onvolledige, maar uitgebreide verzameling, die voor wat Heemstede en Aerdenhout betreft (in Bennebroek verschenen voor zover bekend geen ondergrondse bladen) thans op microfische is vastgelegd.  De door de Vereniging Oud-Heemstede-Bennebroek verworven verzameling van illegale bladen op microfiche betekent een belangrijke aanwinst. Via een reader-printer kan dit informatiemateriaal worden geraadpleegd. Enige tientallen originele bladen zijn bovendien in de loop van de tijd verzameld. Hieronder volgt een overzicht van in Heemstede vervaardigde ondergrondse nieuwsbladen, aan de hand van een door L.E. Winkel uitgegeven katalogus: “De ondergrondse pers 1940-1945′ (‘s-Gravenhage, 1954).

– Berichtendienst van de B.B.C. /Heemstede. Juni 1943 tot 1 augustus 1944. Dagelijks getypt nieuws. Oplage: 4-30 stuks.

– The Dutch Times; nieuws uitgave van Vrij Nederland. /Heemstede. 18 october 1944 – 7 november 1944. Dagelijks gestencild nieuws in een oplage van circa 500 exemplaren.

Katinpers /Heemstede. Zomer 1943 tot mei 1945 (legaal voortgezet). Dagelijks aanvankelijk getypt, vanaf medio januari 1945 gestencild. Oplage onbekend.

Voorbeeld van stencil Katinpers, 15 april 1945

Voorbeeld van stencil Katinpers, 15 april 1945

– Luctor et Emergo; voor vrijheid, waarheid en recht. Heemstede. 19 october 1944 – 12 februari 1945. Dagelijks gestencild nieuws in 100 – 200 exemplaren. – Men Fluistert. /Heemstede-Aerdenhout (?) 1944 – eind december 1944; april 1945. Dagelijks gestencild nieuws. Oplage omstreeks 700 stuks. (“Men Fluistert” was een uitgave van de Haarlemse “Je Maintiendrai”-groep).

– Middagpost. /Heemstede. April 1945. Verscheen 2x per week gestencild. Oplage 6000.

– Nieuws-Bulletin; met het laatste woord van het Westfront./Heemstede. 25 maart 1945. 1 maal verschenen in gestencilde vorm in een oplage van 500, door voormalige uitgevers van “Luctor et Emergo”.

– Officieel orgaan “Driehoek” /Heemstede. Eind october 1944. Dagelijks gestencild nieuws. Oplage: 2000 stuks.

– De Patriot./Heemstede (?) 1943 – (?) 1944, twee-wekelijkse gestencilde uitgave met opinie-artikelen. Oplage: 80-100 stuks.

– De Patriot. /Heemstede. 1 augustus 1944 – 8 juni 1945 (legaal voortgezet). Dagelijks gestencild nieuws. Oplage: 30 – 6200 exemplaren.

– The Times; nieuwsuitgave van Vrij Nederland. /Heemstede-Aerdenhout. 8 november 1944 – 6 mei 1945. Dagelijks gestencild nieuws in 500-600 stuks.

Voor vrijheid, waarheid erfrecht./Heemstede. Juni 1943 – october 1944. Aanvankelijk wekelijks, later 3 tot 4 maal per week getypt nieuws in een oplage van 12 – 15 exemplaren.

Katinpers Heemstede, 23-11-1945

Katinpers Heemstede, 23-11-1945

Een illegale drukwerk in werking (NIOD)

Een illegale drukwerk in werking (NIOD)

Bron: librariana

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s